Бұл — білім алушыны белсенді субъект ретінде қарастырып, оның танымдық, кәсіби және тұлғалық дамуын қамтамасыз ететін оқыту формаларының жиынтығы. Бұл тәсілдер оқытудың мазмұнын ғана емес, оқушының әрекетін, ойлауын, рефлексиясын және дербестігін дамытуға бағытталған. Бұл төрт технологияны біріктіре қолдану — болашақ маман тұлғасын жан-жақты, терең, әрі икемді түрде дамытуға мүмкіндік береді. Олар білім алушыны тек білім иесі емес, ойлайтын, әрекет ететін, шешім қабылдайтын, рефлексия жасайтын тұлға ретінде қалыптастырады. Сондықтан бұл белсенді оқыту формалары — заманауи педагогиканың стратегиялық негізі болып табылады.
Проблемалық оқыту - мұғалім басшылығы мен қиын мәселелерді туғызу және оқушылардың белсенді түрде өз беттері мен ол мәселелерді шешу. Қорытындысында олрдың ойлау қабілеттері дамып, шығармашылық іскерліктері мен дағдылары қалыптасуына жағдай жасайды.
        Проблемалық оқытудың қалыптасу тарихына үңілсек, Сократ өзінің шәкірттерін логикалық ойлауға, зерттеулердің нәтижелерін табуға бағыттап отырған. Руссо білімді игеруде ситуациялар қоюға мән берген. Проблемалық оқытудың ең керекті әрекеті ізденіс болса, оны өз тәжірибесінде қолданған ғалымдар қатарында Песталоцци мен Дистервергтің еңбегі зор. Оқытудың осы әдісінің негізін қалап, оны жоспарлы түрде іске асырған Д.Дьюн болды. Кейіннен оқытудың осы түріне Д.Бруннер, И.Лернер, Т.В.Кудрявцев, А.М.Матюшкин, М.И.Махмутов зор үлес қосты. Қазақ ағартушылары мен зерттеушілерінің проблемалық оқытуға қосқан үлесі Проблемалық оқыту – ғылыми, психологиялық және философиялық негізі терең, білім алушыны ойлануға, ізденуге, шешім қабылдауға үйрету арқылы тұлғалық дамуға бағытталған тиімді педагогикалық әдіс. Бұл тәсіл болашақ маманның интеллектуалдық, шығармашылық және кәсіби әлеуетін қалыптастыруға ықпал етеді. Қазақ ағартушылары мен зерттеушілері бұл бағыттың ұлттық негізін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды: А. Байтұрсынұлы – «Оқу мен жазу арқылы ойлау» қағидасын ұсыну арқылы проблемалық оқытудың ұлттық іргетасын қалады. Ол сауат ашу мен тіл дамытуда сұрақ қою, ойланту, талдау әдістерін қолдана отырып, оқушыны белсенді танымдық әрекетке тартты. М.Жұмабаев – «Педагогика» еңбегінде баланың ойлау қабілетін дамытуға бағытталған оқыту формаларын сипаттады. Ол оқушының ішкі дүниесін, жас ерекшелігін, тұлғалық дамуын ескере отырып, білім берудің мазмұндық және әдістемелік негіздерін ұсынды. Қ. Қабдықайырұлы – проблемалық оқытуды тұлғалық-бағдарлы біліммен ұштастырып, оны ұлттық білім беру жүйесіне бейімдеді. Ол құзыреттілікке негізделген тапсырмалар мен жағдаяттық әдістерді ұсынып, болашақ маманны кәсіби ойлауын қалыптастыруға бағытталған әдістемелік жүйе жасақтады. Осылайша, қазақ педагогикалық ойының көрнекті өкілдері проблемалық оқытудың ұлттық мазмұнын, әдістемелік негізін және тұлғалық-бағдарлы бағытын қалыптастыруда маңызды ғылыми-тәжірибелік үлес қосты.
        Проблемалық оқытудың мақсаты- ғылыми таным нәтижелерін, білім жүйесін ғана меңгеріп қоймай, сонымен бірге бұл нәтижелерге жету жолының өзін де, процесін меңгеру, оқушының таным дербестігінің қалыптасуы, оның шығармашылық қабілеттерін дамыту. Проблемалық оқыту-ойлау операциялары мен оқушылардың ізденіс әрекетінің заңдылықтарын ескере отырып жасалған оқу мен оқытудың бұрыннан мәлім тілдерін қолдану ережелерінің жаңа жүйесі. Сондықтан да көбінесе мектеп оқушыларының ойлау қабілеттерін дамытады және сенімдерін қалыптастыруда қамтамасыз етеді.
        Проблемалық оқытудың негізгі ерекшелігі-оқушының білетіні мен білмейтінің арасында қайшылықтар пайда болады және проблемалары міндетті шешуге дайын тәсіл болмағандықтан, проблемалық ситуациялар пайда болады, осыған орай оқушының ізденушілік әрекетімен ынтасы күшейе түседі.
        Проблемалық оқытудың басқа әдістерден айырмашылығы-білім оқушыларға дайын күйінде ұсынылмайды, керісінше, олардың алдына белгілі бір проблеманы өз бетінше шешу міндеті қойылады. Осылайша іздену әрекеті барысында шешімді оқушылардың өзі өзі тауып, білімді игеруге жол ашады.
        Проблемалық оқыту «проблема», «проблемалық сұрақ», «проблемалық тапсырма», «проблемалық жағдай» деген ұғымдарды қамтиды.
        Проблема дегеніміз-субьектінің өзінде бар іздену құралдарымен (білім, икемділік, іздену тәжірибесі және т.б.) шешуге болатын жағдай. Кез келген сұрақ, тапсырма проблема бола бермейді. Олардың проблемалық болуының негізгі шарты- оларға жауап іздеуде оқушыға даяр жауап не үлгі болмайды және ол өзінің білетіні мен білмейтінінің арасындағы қайшылықты басқаша айтқанда, берілген проблеманы шешуге керекті білімнің немесе тәсілдің онда жетіспей тұрғанын сезінеді.
        Проблемалық жағдай деп пайда болған құбылыстар, фактілерді адам түсіндіре алмай қиыншылық жағдайға ұшырауын айтады. Сондықтан сол қиыншылықтан шығудың жолын қарастырып, іздену іс-әрекетіне көшеді. Проблемалық жауап кезеңінде оқушының іс-әрекеті ойлаумен, пайымдаумен өз бетінше ізденумен сипатталады. Проблемалық оқыту тек проблемалы жағдай тудырып қана қоймай, сонымен қатар оны дұрыс шеше білу тәсілдерін меңгертуді де қажет етеді. Ол үшін мұғалім оқушының тақырыпта кездесетіной, пікір, қайшылықтарын дұрыс аңғаруына жағдай жасап, оны шешудің жолдары мен тәсілдерін меңгертуге өздігінен ізденудің, зерттеудің амалдарын үйретуге тиіс. Мұның басты жолы-дұрыс ойлай білуге баулу. Көптеген педагогтар мен психологтардың сараптамасы бойынша әр түрдегі жаттығулардың тиімділігі, олардың нұсқалық сипатта болуында. Нұсқалық жаттығулар оқушылардың ой-өрісін дамытып қана қоймайды, сонымен қатар оларда тұрақты білім, білік, дағдыны қалыптастырады.
        Ең тиімді тәсіл-жаттығуларды қорытындылау, сондай-ақ бір немесе басқа да қағидалар мен заңдылықты нақтылау мақсатында өткізу. Оқушы өз бетімен немесе мұғалім басшылығымен сол немесе басқа материалдарын қорытындылау кезінде-ақ дағдыланады, әрі оны нақтылау жеңілдірек болады.
        Әртүрлі дәрежедегі байланысты ұтымды жүзеге асыру, біздің ойымызша, оқушылардың ақыл-ой іс-әрекетінің деңгейіне байланысты. Қандай да бір материалды түсіндіру мен бекітуде, олар жақсы түсінген білімдер қолданылып отырса, онда жаттығулар әдісін пайдаланған дұрыс. Ал оқушылар қиналып, өз бетінше орындай алмаса, онда әңгімелесу элементтері бар жаттығулар әдісін қолданған пайдалы. Ал материал ұсынуға күрделі болса онда түсіндіру әдісін жаттығулар әдісімен байланыстыра қолдану керек. Ең бастысы, кез келген әдіс-тәсілді таңдағанда оқушыларға оның қаншалықты қажеттілігін ескерген жөн. Бірақ түсінікті меңгертуде, білімді ортақтастыруда оқушылардың белсенділігіне пара-пар ойлау операциясын қалыптастыруды ешқашан ұмытпау керек.
        Проблемалы тапсырмалар сабақтағы қорытындылардың қандай және қалай пайда болғандығын дәлелдейді және логикалық ойлауға, ғылыми іздену жолына бағыттайды. Проблемалы тапсырмалар сезімге молырақ әсер етеді де, оқушының қызығушылығын, білімге іштей құмартушылығын дамытады. Құмартушылық, қызығушылық оқушыны өздігінен ізденуге жетелейді. Ізденіссіз шығармашылық ойлау жоқ. Проблемалық тапсырма нәтижесі оқушының өз бетінше еңбектенуіндегі дағдысы мен қабілетінің, іскерлігінің жетілген, ең жоғары дамыған сатысы деуге болады.
      Проблемалық оқытудың негізгі психологиялық және педагогикалық мақсаттары
- Оқушылардың шығармашылық ойлау қабілеттері мен дағдыларын дамыту.
- Оқушылардың белсенді ізденіс нәтижесінде игерген білімдері мен дағдылары дәстүрлі оқыту әдістеріне қарағанда есте тез және берік сақталады.
- Түрлі проблемаларды көріп, қойып, шеше білетін белсенді оқушы тұлғасын қалыптастыпу.
- Кез келген нақты қызмет саласында өз ерекшелігі болатын кәсіби проблемалық ойлау жүйесін қалыптастыру және дамыту.
Проблемалық жағдайды құрудың әдістемелік тәсілдері
Ø  Мұғалім оқушыларды қарама-қайшылық жағдайына әкеліп, одан шығудың жолдарын өздеріне қалдырады.
Ø  Біркелкі сұраққа әр түрлі пікірлерді жинақтайды.
Ø  Сыныпқа берілген жағдайды әр түрлі позициядан қарастыруды ұсынады.
Ø  Нақты сұрақтар қояды.
Ø  Проблемалық теориялық және практикалық міндеттерді қояды.
Ø  Проблема қойып оқытудың нәтижелі болуының 4 негізгі шарты:
Ø  Проблеманың мазмұнына қызығушылық тудыра алатындай жеткілікті мотивациямен қамтамасыз ету;
Ø  Әрбір этапта туындап отыратын проблемалардың шама жетерліктей болуы;
Ø  Шешілетін проблеманың оқушы үшін маңыздылығы.
Ø  Мұғалімнің оқушымен диалогының өзара түсіністік пен сыйластыққа құрылуы.
Жалпы, проблемалық оқыту — білім алушыны белсенді танымдық әрекетке тартатын, шығармашылық ойлауын дамытатын, өмірлік жағдаяттарда шешім қабылдауға үйрететін тиімді педагогикалық технология. Оның психологиялық және педагогикалық мақсаты — оқушының интеллектуалдық әлеуетін ашу, дербес ойлау қабілетін қалыптастыру және кәсіби проблемаларды шешуге бейімдеу. Бұл әдіс оқытудың мазмұнын меңгерумен қатар, білімді ізденіс арқылы игеруге, оны нақты жағдаяттарда қолдануға бағыттайды. Проблемалық жағдаятты құрудың әдістемелік тәсілдері — қарама-қайшылық тудыру, пікір алуандығын ұйымдастыру, сұрақ қою және практикалық міндеттер ұсыну — оқушыны белсенді ойлау мен әрекетке жетелейді.
Проблема қойып оқытудың нәтижелі болуы үшін келесі шарттар маңызды:
• мазмұнға қызығушылық тудыру;
• оқушының шамасына сай қиындық деңгейін таңдау;
• мәселенің оқушы үшін маңыздылығын қамтамасыз ету;
• мұғалім мен оқушы арасындағы диалогтың сенімді әрі сыйластыққа негізделуі.
Осылайша, проблемалық оқыту — болашақ маман тұлғасын қалыптастырудың, кәсіби ойлау жүйесін дамытудың және білім беруді өмірмен байланыстырудың заманауи әрі ғылыми негізделген жолы болып табылады.

Аралас оқыту (Blended Learning)

 
Аралас оқыту (Blended Learning) дәстүрлі және цифрлық білім беру ортасын біріктірудің тиімді моделі. Аралас оқыту технологиясының мәнін, құрылымын, дидактикалық ерекшеліктерін және болашақ маман тұлғасын қалыптастырудағы рөлін ғылыми тұрғыда түсіндіру. Аралас оқыту (ағылш. blended learning) - бұл оқытудың дәстүрлі тәсілдері мен заманауи технологияларды біріктіретін білім беру нысаны. Бұл термин "араластыру" дегенді білдіретін ағылшын тілінен шыққан. Кейде оны гибридті деп те атайды. Аралас оқытуда аудиторияда "тірі" дәрістер, зертханада немесе объектіде практикалық сабақтар, онлайн-семинарлар, вебинарлар, өз бетінше жұмыс істеуге арналған тапсырмалар және офлайн және онлайн сабақтардың басқа да түрлері қатыса алады. Білім беру процесін ұйымдастыратын әр мұғалім немесе компания белгілі бір жағдайда ақпаратты игеру үшін қандай формалардың тиімді болатындығын дербес шешуге құқылы. Бұл blended learning-ті бизнесте жетістікке жетуге көмектесетін білім алудың пайдалы құралы етеді. Гибридті оқытудағы оқу процесі дәстүрлі және электронды форматтардың ауысуы болып табылады.
Аралас оқыту бірден бірнеше мәселені шешуге мүмкіндік береді:
- теориялық ақпаратты игеру;
- алған білімдерін практикалық пысықтау;
- компьютерлік сурет емес, "тірі" тәлімгермен байланыс;
- оқу жоспарын рационализациялау;
- материалды меңгеру уақытын қысқарту.
 Аралас оқыту принциптері. Дәстүрлі тәсіл мен заманауи технологиялар элементтері бар кез-келген оқу жоспарын аралас оқыту деп атауға болмайды. Ол үшін ол белгілі бір принциптерге сәйкес келуі керек:
- Жүйелілігі. Студент ретінде сіз алдымен пәнді өзіңіз оқып, содан кейін оқытушыдан ақпарат алып, содан кейін ғана тәжірибеге кірісуіңіз керек. Дәл осы дәйектілік максималды тиімділікке қол жеткізуге мүмкіндік береді.
- Көрнекілік. Интернеттегі құралдар бірегей білімнің кең базасын құруға мүмкіндік береді. Оқу құралдары, кітаптар, презентациялар, дәрістер, бейне сабақтар, үй тапсырмалары — мұның бәрі сіздің қолыңызда болады. Сіз кез-келген уақытта дәстүрлі модельден айырмашылығы мұғалім жинаған тәжірибеге жүгіне аласыз.
- Тәжірибе. Алынған білімді дамыту гибридті оқытудың міндетті кезеңі болып табылады.
- Үздіксіздік. Курс материалдарына ашық қол жетімділіктің арқасында сіз әрқашан жаңа ақпаратпен өзіңізге ыңғайлы қарқынмен таныса аласыз.
- Кері байланыс. Кез-келген уақытта сіз мұғалімге сұрақ қоя аласыз және аудиториядағы келесі сабақты күтпей-ақ оған жедел жауап ала аласыз.

Аралас оқыту (Blended Learning): модельдері, ғылыми негіздері және болашақ маман тұлғасын қалыптастырудағы рөлі

Аралас оқыту (Blended Learning) — бұл дәстүрлі (бетпе-бет) және цифрлық (онлайн) оқыту формаларын біріктіретін, білім алушының оқу әрекетін икемді ұйымдастыруға мүмкіндік беретін заманауи педагогикалық технология. Бұл модель оқытудың тиімділігін арттырып, оқушының дербестігін, цифрлық құзыреттілігін және белсенділігін дамытады. Аралас оқыту білім беру мазмұнын меңгерумен қатар, оны өмірлік жағдаяттарда қолдануға, кәсіби ойлау мен тұлғалық дамуға бағыттайды.
Аралас оқытудың бірнеше моделі бар, олардың әрқайсысы оқушылардың іс-әрекетін тиімді ұйымдастыруға бағытталған. Солардың ішінде кең тараған түрлері:
          - «Төңкерілген класс» моделі – теориялық материал онлайн меңгеріліп, сыныпта практикалық тапсырмалар орындалады.
          - «Станциялар бойынша қозғалыс» – оқушылар оқу тапсырмаларын әртүрлі оқу станцияларында орындайды.
          - Автономды топ – топтар өз оқу траекториясын дербес жоспарлайды.
          - Flex-моделі – оқу мазмұны онлайн беріледі, ал мұғалім жеке қолдау көрсетеді.
          - Self-blend моделі – оқушы өз бетімен қосымша онлайн курстарды таңдайды.
          Аралас оқыту технологиясын зерттеген халықаралық және отандық ғалымдар бұл модельдің тиімділігін ғылыми тұрғыда дәлелдеген. Атап айтқанда: Чарльз Грэм — Blended Learning модельдерін жүйелеп, тиімділігін сипаттаған. Энтони Гикс — педагогикалық және технологиялық аспектілерін зерттеген. Майкл Хорн мен Клейтон Кристенсен — «Disruptive Innovation» теориясы арқылы білім берудегі жаңғырту рөлін көрсеткен. Грэг Кисер — онлайн оқыту мен оқушы мотивациясына назар аударған. Қазақстандық зерттеушілер қатарында: Қ. Қабдықайырұлы — аралас оқытуды тұлғалық-бағдарлы біліммен ұштастырып, ұлттық білім беру жүйесіне бейімдеген. Г. Абикенова, А. Жолдасбекова, А. Қараев — Moodle, Google Classroom, Zoom платформалары арқылы аралас оқытудың әдістемелік негіздерін зерттеген, мұғалімнің рөлі мен оқушы белсенділігін арттыру мәселелерін қарастырған.
          Аралас оқытуда мұғалімнің рөлі де өзгереді: ол тек білім беруші емес, фасилитатор, цифрлық модератор, бағалаушы ретінде әрекет етеді. Мұғалім оқушының оқу траекториясын бағыттап, кері байланыс беріп, рефлексияны ұйымдастырады. Аралас оқыту — білім беру жүйесінің цифрлық трансформациясы жағдайында қалыптасқан, ғылыми тұрғыда негізделген, тиімді педагогикалық модель. Ол оқытудың икемділігін, мазмұнды жекелендіруді және цифрлық құралдарды тиімді қолдануды қамтамасыз ете отырып, болашақ маман тұлғасын қалыптастыруға бағытталған. Бұл технология оқушының дербестігін, мотивациясын және кәсіби құзыреттілігіндамытудың стратегиялық құралы ретінде білім беру тәжірибесінде кеңінен қолданылуда.        Аралас оқыту – біріктірілген оқыту экожүйесі. Аралас оқыту (Blended Learning) – бұл бір ғана технология емес, бірнеше әдістемелік тәсілдерді біріктіретін оқыту экожүйесі. Ол оқытудың мазмұнын, форматын және әдістерін икемді түрде ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Бұл модель білім алушының оқу әрекетін жекелендіру, цифрлық ортада белсенділігін арттыру және тұлғалық дамуын қамтамасыз ету мақсатында әртүрлі педагогикалық технологиялармен үйлесімді түрде қолданылуы мүмкін. Аралас оқытудың біріктірілген сипаты оны келесі технологиялармен ұштастыруға мүмкіндік береді:
          Аралас + жобалық оқыту. Бұл жағдайда оқушылар онлайн және оффлайн ресурстарды пайдалана отырып, нақты өнімге бағытталған жобалар орындайды. Цифрлық ортада деректер жинау, талдау, презентация жасау сияқты әрекеттер жүзеге асады.
          Аралас + проблемалық оқыту. Оқушыларға нақты өмірлік жағдаяттар ұсынылып, оларды шешу жолдары онлайн зерттеу, пікірталас, және сыныптағы талдау арқылы жүзеге асады. Бұл тәсіл сыни ойлау мен шешім қабылдау дағдыларын дамытады.
          Аралас + сараланған оқыту. Цифрлық платформалар арқылы оқушылардың деңгейіне, қызығушылығына және оқу қарқынына сай мазмұн мен тапсырмалар ұсынылады. Мұғалім әр оқушының жеке оқу траекториясын бақылап, кері байланыс береді.Осылайша, аралас оқыту – оқытудың бірнеше әдісін біріктіріп, білім алушының дербестігін, белсенділігін және кәсіби құзыреттілігін дамытуға бағытталған кешенді педагогикалық жүйе. Ол болашақ маман тұлғасын қалыптастыруда икемділік пен интеграцияны қамтамасыз ететін стратегиялық құрал ретінде қарастырылады. 

Рефлексиялық технологиялар: білім алушының тұлғалық дамуын қамтамасыз етудің құралы

Рефлексиялық технологиялар — бұл білім алушының өз оқу әрекетін, ойлауын, сезімін, тәжірибесін талдауға және бағалауға бағытталған педагогикалық тәсілдер жиынтығы. Бұл технология оқу үдерісін тек мазмұнды меңгеру емес, саналы түсіну, өзін-өзі тану, және ішкі мотивацияны дамыту арқылы тереңдетуге мүмкіндік береді.
Негізгі мақсаты
•         Оқушының ішкі танымдық белсенділігін ояту
•         Өзіндік ойлау мен өзін-өзі бағалау қабілетін қалыптастыру
•         Оқу әрекетіне жауапкершілікпен қарауды үйрету
•         Тұлғалық өсу мен кәсіби бағыттылықты дамыту
 Рефлексия түрлері
•         Когнитивтік рефлексия – білім мен ойлау тәсілдерін талдау
•         Эмоциялық рефлексия – оқу барысында туындаған сезімдерді түсіну
•         Әрекеттік рефлексия – оқу әрекетінің нәтижесін бағалау
•         Мотивациялық рефлексия – оқу мақсаты мен ішкі себептерді саралау
Қолдану әдістері
•         «Мен не білдім?», «Маған не қиын болды?», «Мен қалай ойлаймын?» деген сұрақтар арқылы өзін-өзі талдау
•         Жеке күнделік жүргізу, рефлексиялық эссе жазу
•         Сабақ соңындағы кері байланыс парақтары
•         Топтық талқылау мен пікір алмасу
•         Бағалау критерийлерін бірге талдау
Мұғалімнің рөлі
•         Оқушыға сенімді орта қалыптастыру
•         Сұрақ қою арқылы ойланту
•         Кері байланыс беру
•         Тұлғалық дамуға бағытталған тапсырмалар ұсыну
          Рефлексиялық технологиялар — білім алушыны саналы, жауапты, дербес тұлға ретінде қалыптастыруға бағытталған тиімді педагогикалық құрал. Бұл технология оқу үдерісін тереңдетіп, болашақ маманның өзін-өзі тануына, кәсіби бағдарлануына, және өмірлік ұстанымдарын қалыптастыруына мүмкіндік береді. Рефлексия — тек оқу нәтижесін бағалау емес, тұлғалық өсу мен ішкі дамудың негізі.
     Рефлексиялық технологиялар және оны зерттеген ғалымдар.  Рефлексиялық технологиялар — білім алушының оқу әрекетін, ойлауын, сезімін және тәжірибесін саналы түрде талдауға бағытталған педагогикалық тәсілдер. Бұл технология тұлғалық-бағдарлы білім берудің маңызды құралы ретінде қарастырылады. Аталған бағытты зерттеген ғалымдар рефлексияны тұлғаның ішкі дамуы мен кәсіби жетілуінің негізі деп таниды. Джон Дьюи оны тәжірибеге негізделген ойлау процесі ретінде сипаттап, «Оқу — бұл ойлану арқылы тәжірибе» қағидасын ұсынды. Дональд Шон «рефлексиялық практик» ұғымын енгізіп, мұғалімнің кәсіби әрекетін жетілдіру жолдарын көрсетті. Дэвид Колб оқу цикліндегі рефлексияның рөлін негіздеп, тәжірибе мен ой елегінен өткізу арқылы білімді әрекетке айналдыруды сипаттады. Ал Карл Роджерс рефлексияны тұлғалық-бағдарлы оқытудың ішкі мотивация мен өзін-өзі тануға негізделген маңызды элементі ретінде қарастырды. Қазақстандық зерттеушілер қатарында Қ.Қабдықайырұлы рефлексияны ұлттық білім беру жүйесіне бейімдеп, оқушының ішкі белсенділігін арттыруға бағытталған әдістер ұсынды. Г.Абикенова, А.Жолдасбекова қашықтықтан және аралас оқытуда рефлексиялық тәсілдердің тиімділігін зерттеп, мұғалім мен оқушы арасындағы диалог пен кері байланыстың маңызын айқындады.
          Рефлексиялық технологиялар — білім алушының оқу әрекетін саналы түрде талдауға, өзін-өзі бағалауға және тұлғалық дамуға бағытталған тиімді педагогикалық құрал. Бұл технология оқу үдерісін тереңдетіп, білімді жай ғана меңгеру емес, оны түсіну, сезіну және өмірлік тәжірибемен байланыстыруға мүмкіндік береді.
          Оны зерттеген ғалымдар рефлексияны — ойлану, тәжірибе, өзін-өзі тану және кәсіби жетілудің негізі ретінде қарастырады. Рефлексиялық тәсілдер оқушының ішкі белсенділігін арттырып, оқу мотивациясын күшейтеді, ал мұғалім мен оқушы арасындағы сенімді диалог — тұлғалық-бағдарлы білім берудің тірегі болып табылады. Осылайша, рефлексиялық технологиялар болашақ маман тұлғасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады және заманауи білім берудің ажырамас бөлігіне айналуда. Рефлексиялық технологиялар — болашақ маман тұлғасын қалыптастыруда саналы ойлау мен өзін-өзі дамытуға бағытталған маңызды педагогикалық құрал.

Сараланған және дараланған оқыту     

          Сараланған және дараланған оқыту: тұлғалық-бағдарлы білім берудің ғылыми негіздері. Қазіргі білім беру жүйесі оқытудың жекелендірілген, икемді және тұлғалық-бағдарлы формаларын талап етеді. Осы талаптарға жауап беретін тиімді тәсілдер — сараланған және дараланған оқыту. Бұл технологиялар білім алушылардың жеке ерекшеліктерін, қабілеттерін, оқу қарқынын, қызығушылықтарын және дайындық деңгейін ескере отырып, оқу мазмұнын бейімдеуге бағытталған.
         Сараланған оқыту — бұл бір сыныптағы әртүрлі деңгейдегі оқушыларға бір оқу мақсатын әртүрлі жолмен меңгеруге мүмкіндік беру. Мұғалім мазмұнды, тапсырмаларды, ресурстарды және бағалау тәсілдерін оқушының мүмкіндігіне сай бейімдейді. Саралау мазмұн, процесс, нәтиже және оқу ортасы бойынша жүзеге асады.
          Сараланған оқытудың теориялық негізін қалаған америкалық педагог Кэрол Энн Томлинсон оқытуды мазмұн, процесс, нәтиже және оқу ортасы бойынша бейімдеуді ұсынды. Оның пікірінше, «әр оқушы — жеке әлем, ал мұғалім — сол әлемге жол ашушы». Ал Лев Выготский оқушының «жақын даму аймағы» ұғымын енгізіп, оқытудың тиімділігі — оқушының қол жеткізе алатын деңгей мен нақты қолдау арасындағы тепе-теңдікте екенін дәлелдеген. Саралау осы аймақты ескеруге негізделеді.
          Дараланған оқыту — бұл оқушының жеке оқу стилін, қарқынын, қызығушылығын және қажеттілігін ескеріп ұйымдастырылатын оқыту. Мұнда оқушы өз бетімен білім алады, ал мұғалім жеке бағыт-бағдар береді. Бұл тәсіл оқушының дербестігін, жауапкершілігін және ішкі мотивациясын арттырады.
Джон Дьюи білім алушының тәжірибесі мен дербестігін басты құндылық ретінде қарастырып, «оқу — бұл тәжірибе арқылы ойлану» деп атап көрсеткен. Ал Карл Роджерс тұлғалық-бағдарлы оқытудың негізін қалаушы ретінде оқыту үдерісін оқушының ішкі мотивациясы мен өзін-өзі тануға негізделуі тиіс деп есептеді. Қазақстандық ағартушы Ахмет Байтұрсынұлы «Оқыту — үйрету емес, үйренуге жағдай жасау» деген қағидасы арқылы дараланған оқытудың философиялық негізін қалыптастырды. Ол оқушының ішкі қабілетін оятуға, дербес ойлауға бағытталған әдістерді қолдаған. Ал қазіргі зерттеушілер Қ. Қабдықайырұлы, Г. Абикенова, А. Жолдасбекова саралау мен даралауды тұлғалық-бағдарлы біліммен ұштастырып, оны ұлттық білім беру жүйесіне бейімдеген. Олар цифрлық ресурстар арқылы оқушының жеке оқу траекториясын ұйымдастыру жолдарын сипаттап, мұғалім мен оқушы арасындағы диалог пен кері байланыстың маңызын айқындаған.
          Практикада саралау мен даралау тапсырмаларды күрделілік деңгейіне қарай бөлу, топтық және жеке жұмыс ұйымдастыру, визуалды және мәтіндік ресурстарды таңдау, жеке оқу жоспары құру, цифрлық платформалар арқылы дербес жұмыс жүргізу және оқушының жеке жетістігіне негізделген критериалды бағалау арқылы жүзеге асады.
          Осылайша, сараланған және дараланған оқыту — білім алушылардың жеке ерекшеліктерін ескеруге бағытталған, тұлғалық-бағдарлы білім берудің ғылыми негізделген тәсілдері. Бұл технологиялар оқытудың тиімділігін арттырып, болашақ маман тұлғасын қалыптастыруда дербестік, мотивация және құзыреттілік қағидаларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Болашақ маман тұлғасын қалыптастыру қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі болып табылады. Бұл үдерісте білім алушының танымдық белсенділігін, дербестігін, сыни ойлауын және кәсіби бағдарлануын дамытуға бағытталған белсенді оқыту формалары ерекше рөл атқарады. Атап айтқанда, проблемалық, аралас, рефлексиялық және сараланған технологиялар білім берудің мазмұнын тереңдетіп, оқу үдерісін икемді ұйымдастыруға және тұлғаның ішкі әлеуетін ашуға мүмкіндік береді.
          Проблемалық оқыту білім алушыға нақты жағдаяттар мен шешім талап ететін сұрақтар ұсыну арқылы оның ойлау қабілетін, шығармашылығын және шешім қабылдау дағдыларын дамытады. Бұл тәсіл білімді дайын күйінде бермей, мәселені шешу жолын өз бетімен іздеуге бағыттайды.
          Аралас оқыту (Blended Learning) дәстүрлі және цифрлық оқыту формаларын біріктіре отырып, оқу үдерісін икемді, жекелендірілген және қолжетімді етіп ұйымдастыруға жағдай жасайды. Бұл модель білім алушының цифрлық құзыреттілігін арттырып, дербес білім алуына мүмкіндік береді. Рефлексиялық технологиялар білім алушының оқу әрекетін, сезімін, тәжірибесін және ойлауын саналы түрде талдауға бағытталған. Бұл тәсіл өзін-өзі тануға, ішкі мотивацияны дамытуға және кәсіби бағдарлануға ықпал етеді.
          Сараланған және дараланған оқыту білім алушылардың жеке ерекшеліктерін, қабілеттерін, оқу қарқынын және қызығушылықтарын ескере отырып, оқу мазмұнын бейімдеуге негізделеді. Саралау арқылы бір мақсатқа жетудің әртүрлі жолдары ұсынылса, даралау оқушының жеке оқу траекториясын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
          Қорытындылай келе, белсенді оқыту технологиялары болашақ маманның кәсіби, тұлғалық және әлеуметтік құзыреттілігін қалыптастыруда стратегиялық рөл атқарады. Проблемалық жағдаяттар арқылы ойлау тереңдейді, аралас форматта икемділік артады, рефлексия арқылы өзін-өзі тану жүреді, ал саралау мен даралау арқылы оқыту жекеленеді. Бұл тәсілдер білім алушыны саналы, дербес және жауапты тұлға ретінде қалыптастыруға нақты мүмкіндік береді.

Өзін – өзі тексеруге арналған сұрақтар мен тапсырмалар:
Сұрақтар
1. Проблемалық оқытудың негізгі ерекшеліктері қандай? Ол болашақ маман тұлғасын қалай дамытады?
2. Аралас оқыту (Blended Learning) дегеніміз не? Оның дәстүрлі оқытудан айырмашылығы неде?
3.Рефлексиялық технологиялар білім алушының қандай қабілеттерін дамытады?
4. Сараланған және дараланған оқытудың айырмашылығы неде?
5. Белсенді оқыту формаларының болашақ маманның кәсіби құзыреттілігін қалыптастырудағы рөлі қандай?
6. «Проблемалық оқыту» мен «рефлексиялық технологиялар» арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды сипаттаңыз.
7. Белсенді оқыту формаларының қайсысы сіздің болашақ кәсіби дамуыңызға көбірек ықпал етеді деп ойлайсыз?
8. Сараланған оқыту дегеніміз не? Оның негізгі қағидалары қандай?
9. Дараланған оқыту ұғымын қалай түсінесіз? Ол қандай жағдайда тиімді?
10. Рефлексиялық технология дегеніміз не? Оның білім беру үдерісіндегі рөлі қандай?

          1-тапсырма. Кесте құрыңыз: төрт технологияны салыстырып, олардың мақсаттары, әдістері және нәтижелері бойынша ерекшеліктерін көрсетіңіз.

          2-тапсырма. Белсенді оқыту формаларының бірін таңдап, болашақ мамандарға арналған шағын сабақ жоспарын құрыңыз.

          3-тапсырма. Сараланған оқыту негізінде 3 деңгейлі тапсырма үлгісін жасаңыз (төмен, орта, жоғары деңгей).

          4-тапсырма. Рефлексиялық сұрақтар топтамасын құрастырыңыз: сабақ соңында білім алушылар өз оқу әрекетін бағалай алатындай болсын.

          5-тапсырма. «Мен бүгін не үйрендім?», «Қиындық қайда болды?» деген сұрақтарға негізделген шағын рефлексиялық күнделік үлгісін жасаңыз.