Академиялық адалдық – білім беру процесінде шынайылық, плагиаттан бас тарту, әділ бағалау және ғылыми этиканы сақтау қағидаттары.
Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) – цифрлық құралдар мен ресурстарды қолдану арқылы оқыту процесін тиімді ұйымдастыру. Мысалы: интерактивті жаттығулар, аудио-бейне материалдар, онлайн платформалар.
Аралас оқыту (Blended Learning) – дәстүрлі (бетпе-бет) оқыту мен цифрлық (онлайн) оқытудың үйлесімді біріктірілген формасы. Бұл модель студенттің оқу темпін, дербестігін және цифрлық сауаттылығын дамытуға мүмкіндік береді.
Әдеби талдау – көркем шығарманың мазмұнын, құрылымын, тілдік ерекшеліктерін, көркемдік құралдарын, авторлық ұстанымды және кейіпкерлердің мінез-құлқын саралау әрекеті.
Бағалау – білім алушының оқу жетістіктерін, білімін, дағдысын, құзыреттілігін анықтау және талдау мақсатында жүргізілетін педагогикалық әрекет.
Бастауыш сынып маманы – 1–4 сынып оқушыларымен жұмыс істейтін, олардың жас ерекшеліктеріне сай білім беретін педагог.
Білім беру деңгейлері – мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту, орта білім, техникалық және кәсіптік білім, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім, қосымша білім беру.
Білім беру жүйесі – елдегі барлық білім беру мекемелерінің, бағдарламалардың, стандарттардың және педагогикалық процестердің жиынтығы.
Білім беру мекемелері – мемлекеттік және жекеменшік балабақшалар, мектептер, колледждер, университеттер, қосымша білім беру орталықтары.
Білім беру философиясы – білімнің мәні мен мақсаты туралы ғылыми-теориялық көзқарастар жүйесі, оның ішінде Ахмет Байтұрсынұлының идеялары.
Білім беру технологиялары – дәстүрлі, инновациялық, ақпараттық-коммуникациялық, модульдік, проблемалық, жобалық, саралап оқыту сияқты әртүрлі әдістемелік жүйелерді қамтитын кең ұғым.
Білім мазмұнын анықтайтын нормативті құжаттар – мемлекеттік стандарттар, базистік оқу жоспары, оқу жоспарлары, оқу бағдарламалары, оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендер (ОӘК).
Веб-ресурстар (Электронды ресурстар) – цифрлық форматтағы оқу материалдары мен платформалар: онлайн курстар, білім беру сайттары, интерактивті тапсырмалар, білім беру қосымшалары.
Глоссарий – оқу материалындағы негізгі ұғымдар мен терминдердің анықтамалық тізімі, алфавиттік ретпен беріледі.
Дараланған оқыту – жеке білім алушының ерекшеліктерін ескере отырып, оқыту мазмұнын, қарқынын және әдістерін жеке жоспарлау. Бұл модельде студенттің жеке оқу траекториясы құрылады.
Дыбыстық талдау – сөздің дыбыстық құрамын анықтау, әріп пен дыбысты сәйкестендіру, буынға бөлу, фонематикалық есту қабілетін дамытуға бағытталған әдіс.
Дифференциация – оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып, оқыту мазмұнын, әдістерін және тапсырмаларды бейімдеу.
Дәріс (лекция) – оқытушының теориялық материалды жүйелі түрде баяндауы. Бұл формада білім алушылар тыңдаушы рөлінде болады.
Инновациялық технологиялар – оқытуда қолданылатын жаңа әдістер мен цифрлық құралдар (EdTech, интерактивті платформалар, онлайн ресурстар).
Интербелсенді оқыту – білім алушылардың белсенді қатысуына, өзара әрекеттесуіне және бірлескен танымдық қызметіне негізделген оқыту әдісі.
Интербелсенді оқу – студенттердің оқу материалын меңгеру барысында өзара пікір алмасуы, талқылауы, бірлесіп шешім қабылдауы арқылы жүзеге асатын танымдық әрекет.
Кейс – нақты кәсіби немесе әлеуметтік жағдайды сипаттайтын оқу материалы. Ол студенттерге мәселені талдауға, шешім ұсынуға және өз көзқарасын дәлелдеуге мүмкіндік береді.
Кейс-талдау (Case-study) – нақты жағдайды талдау арқылы шешім қабылдауға бағытталған интербелсенді әдіс. Ол студенттердің аналитикалық және практикалық дағдыларын дамытады.
Кредиттік технология – жоғары оқу орындарында оқу процесін ұйымдастырудың халықаралық үлгісі. Әр пәнге академиялық кредит беріледі, студенттің оқу жүктемесі мен жетістігі осы кредиттер арқылы бағаланады.
Курстың мақсаты – болашақ мұғалімдердің педагогикалық пәндерді оқытуға қажетті теориялық білім мен практикалық дағдыларын қалыптастыру.
Курстың міндеттері – оқыту әдістерін меңгерту, оқу процесін жоспарлау, оқушылардың жас ерекшеліктерін ескеру, рефлексия жасауға үйрету.
Курстың құрылымы – теориялық бөлім (оқыту принциптері, әдістері), практикалық бөлім (сабақ жоспарлау, тапсырма құрастыру), бақылау және бағалау.
Кәсіби құзыреттілік – мұғалімнің білім беру процесін сапалы ұйымдастыруға, оқушылармен тиімді қарым-қатынас орнатуға және нәтижеге қол жеткізуге қабілеттілігі.
Метапәндік дағдылар – оқушының оқу барысында қалыптасатын әмбебап қабілеттері: сыни ойлау, шығармашылық, коммуникация, топта жұмыс істеу.
Модуль – белгілі бір тақырып немесе оқу бөлімін қамтитын, мақсаттары, мазмұны, тапсырмалары және бағалау критерийлері нақты белгіленген оқу бірлігі.
Модульдік оқыту технологиясы – оқу мазмұнын логикалық бірліктерге (модульдерге) бөліп, әр модульді өз бетінше меңгеруге мүмкіндік беретін оқыту жүйесі.
Оқыту әдістері – білім алушылардың танымдық әрекетін ұйымдастыруға бағытталған педагогикалық тәсілдер жүйесі. Мысалы: түсіндіру, сұрақ-жауап, зерттеу, жобалау.
Оқыту әдістемесі – белгілі бір пәнді тиімді оқыту үшін қолданылатын тәсілдер, әдістер, құралдар мен технологиялар жүйесі.
Оқыту құралдары – оқу үдерісін жүзеге асыруда пайдаланылатын материалдық және цифрлық ресурстар. Оларға оқулықтар, презентациялар, интерактивті тақта, онлайн платформалар жатады.
Оқыту тәсілдері – әдістерді жүзеге асырудың нақты жолдары мен амалдары. Мысалы: көрнекілік қолдану, салыстыру, талдау, модельдеу.
Оқу мотивациясы – студенттің білім алуға деген ішкі немесе сыртқы ынтасы, қызығушылығы мен мақсаттылығы.
Оқу ресурстары – білім алуға қажетті материалдар мен құралдар: оқулықтар, жұмыс дәптерлері, презентациялар, бейнематериалдар, тесттер, цифрлық платформалар.
Оқу-әдістемелік кешен (ОӘК) – оқу пәнін меңгеруге арналған оқу құралдарының, бағдарламалардың, тапсырмалар мен әдістемелік нұсқаулықтардың жиынтығы.
Оқу құралдары – білім алуға арналған баспа немесе электронды материалдар: оқулықтар, оқу-әдістемелік нұсқаулықтар, тапсырмалар жинағы, тесттер.
Педагогикалық мәдениет – оқытушының кәсіби мінез-құлқы, сөйлеу тілі, сыртқы келбеті, қарым-қатынас стилі және білім беру құндылықтарын ұстануы.
Педагогикалық пәндер – болашақ мұғалімдердің кәсіби даярлығын қалыптастыратын теориялық және практикалық пәндер (педагогика, психология, әдістеме және т.б.).
Педагогикалық технология – білім беру мақсаттарына жетуді қамтамасыз ететін, ғылыми негізделген, жүйелі және жоспарлы түрде ұйымдастырылған оқыту процесі.
Педагогикалық этика – оқытушының кәсіби қызметінде адамгершілік нормаларын, әділдік, жауапкершілік, сыйластық және академиялық адалдық қағидаттарын сақтау.
Пікірталас – белгілі бір мәселе бойынша әртүрлі көзқарастарды талқылау арқылы сыни ойлау мен дәлелдеу қабілетін дамыту әдісі.
Практикалық сабақ – теориялық білімді нақты тапсырмалар арқылы бекітуге бағытталған сабақ түрі.
Рефлексия – мұғалімнің өз тәжірибесін саралап, жетістіктер мен кемшіліктерді талдау арқылы кәсіби дамуға бағытталуы.
Сабақ жоспарлау – оқу мақсаттарын, мазмұнын, әдістерін, құралдарын және бағалау түрлерін жүйелі түрде ұйымдастыру.
Семинар – білім алушылардың белсенді қатысуымен өтетін сабақ түрі.
Силлабус – оқу пәнінің мазмұнын, мақсаттарын, оқу нәтижелерін, бағалау түрлерін, әдебиеттер тізімін және сабақ кестесін қамтитын оқу-ұйымдастыру құжаты.
Топтық жұмыс – студенттердің шағын топтарда бірлесіп тапсырма орындауы.
Жоба – білім алушының өз бетінше немесе топпен орындаған, нақты нәтижеге бағытталған оқу-зерттеу жұмысы. Ол өнім (презентация, макет, баяндама, цифрлық ресурс) түрінде ұсынылады.
Жобалық оқыту технологиясы – білім алушылардың белгілі бір мәселені шешуге бағытталған, зерттеу, жоспарлау, орындау және нәтижені қорғау кезеңдерінен тұратын оқу әрекеті.
Зерттеу технологиясы – оқушылардың өз бетімен ақпарат жинау, бақылау, салыстыру, қорытынды жасау, гипотеза ұсыну және дәлелдеу әрекеттерін ұйымдастыруға бағытталған оқыту тәсілі.
Интеграция – әдебиеттік оқу пәнін басқа пәндермен (қазақ тілі, дүниетану, бейнелеу өнері) байланыстыра оқыту арқылы оқушының танымдық көкжиегін кеңейту.
Интербелсенді оқыту – білім алушылардың белсенді қатысуына, өзара әрекеттесуіне және бірлескен танымдық қызметіне негізделген оқыту әдісі. Бұл тәсілде оқытушы мен студент тең дәрежеде оқу процесіне қатысады.
Интербелсенді оқу – студенттердің оқу материалын меңгеру барысында өзара пікір алмасуы, талқылауы, бірлесіп шешім қабылдауы арқылы жүзеге асатын танымдық әрекет.
Кейс – нақты кәсіби немесе әлеуметтік жағдайды сипаттайтын оқу материалы. Ол студенттерге мәселені талдауға, шешім ұсынуға және өз көзқарасын дәлелдеуге мүмкіндік береді.
Кейс-талдау (Case-study) – нақты жағдайды талдау арқылы шешім қабылдауға бағытталған интербелсенді әдіс. Бұл әдіс алғаш рет XX ғасырдың басында Гарвард университетінің бизнес мектебінде қолданылған.
Көркем мәтінмен жұмыс технологиясы – мәтінді оқу, мазмұнын түсіну, кейіпкерлерді сипаттау, автордың идеясын анықтау, тілдік құралдарды талдау, мәтінге байланысты шығармашылық тапсырмалар орындау.
Кредиттік технология – жоғары оқу орындарында оқу процесін ұйымдастырудың халықаралық үлгісі. Әр пәнге академиялық кредит беріледі, студенттің оқу жүктемесі мен жетістігі осы кредиттер арқылы бағаланады.
Лингводидактика – тіл білімінің дидактикамен тоғысқан саласы; тілдік білімді меңгертудің теориялық және әдістемелік негіздерін зерттейтін ғылым.
Логикалық ойлау – дәлелдеу, талдау, жалпылау, қорытынды жасау, заңдылықты анықтау сияқты ойлау операцияларын меңгеру. Бұл қабілет математикалық есептерді шешу барысында дамиды.
Метапәндік дағдылар – оқу барысында қалыптасатын әмбебап қабілеттер: сыни ойлау, шығармашылық, коммуникация, топта жұмыс істеу.
Мәтінмен жұмыс – оқушының түсініп оқу, мазмұндау, сұрақтарға жауап беру, негізгі ойды анықтау сияқты дағдыларын қалыптастыруға бағытталған әрекет.
Модуль – белгілі бір тақырып немесе оқу бөлімін қамтитын, мақсаттары, мазмұны, тапсырмалары және бағалау критерийлері нақты белгіленген оқу бірлігі.
Модульдік оқыту технологиясы – оқу мазмұнын логикалық бірліктерге (модульдерге) бөліп, әр модульді өз бетінше меңгеруге мүмкіндік беретін оқыту жүйесі. Бұл технология білім алушының дербестігін, оқу темпін және рефлексиялық қабілетін дамытуға бағытталған.
Оқыту формалары – оқу процесін ұйымдастыру тәсілдері: жеке, жұптық, топтық, фронтальды.
Оқыту принциптері – оқыту процесін ұйымдастыруда басшылыққа алынатын негізгі ережелер: саналылық, көрнекілік, жүйелілік, қолжетімділік.
Оқыту түрлері – дәстүрлі, проблемалық, жобалық, модульдік, саралап оқыту.
Оқу құралдары – білім алуға арналған баспа немесе электронды материалдар: оқулықтар, оқу-әдістемелік нұсқаулықтар, тапсырмалар жинағы, тесттер.
Педагогикалық рефлексия – мұғалімнің өз тәжірибесін саралап, жетілдіру жолдарын іздеуі.
Педагогикалық технология – білім беру мақсаттарына жетуді қамтамасыз ететін, ғылыми негізделген, жүйелі және жоспарлы түрде ұйымдастырылған оқыту процесі.
Проблемалық оқыту – білім алушыға алдын ала шешімі белгісіз, танымдық қиындық тудыратын мәселе ұсыну арқылы оның ойлау белсенділігін арттыруға бағытталған оқыту әдісі.
Педагогикалық технология – білім беру мақсаттарына жетуді қамтамасыз ететін, ғылыми негізделген, жүйелі және жоспарлы түрде ұйымдастырылған оқыту процесі. Ол оқытудың мазмұнын, әдістерін, құралдарын және бағалау тәсілдерін қамтиды.
Проблемалық оқыту – білім алушыға алдын ала шешімі белгісіз, танымдық қиындық тудыратын мәселе ұсыну арқылы оның ойлау белсенділігін арттыруға бағытталған оқыту әдісі. Бұл тәсілде оқушы білімді өз бетімен іздену арқылы меңгереді.
Рефлексиялық технологиялар – білім алушының оқу процесіндегі тәжірибесін, әрекетін, сезімін және нәтижесін талдау арқылы өзін-өзі тануға, кәсіби дамуға бағытталған оқыту тәсілдері.
Сараланған оқыту – білім алушылардың қабілетіне, қызығушылығына, дайындық деңгейіне қарай оқу мазмұнын, әдістерін және тапсырмаларды бейімдеу.
Сауат ашу кезеңі – әріптерді таныту, дыбыстық талдау, алғашқы жазу дағдыларын қалыптастыру кезеңі.
Табиғат туралы білім – тіршілік иелерінің алуан түрлілігі, табиғи құбылыстар, ауа райы, экожүйе, табиғатты қорғау, жергілікті флора мен фауна туралы түсініктер.
Технология ұғымының этимологиясы – грек тілінен шыққан «techne» – өнер, шеберлік және «logos» – ілім, ғылым деген сөздерден құралған.
Технология ұғымының философиялық негізі – адам әрекетін жүйелі ұйымдастыруға бағытталған, мақсатқа жетудің рационалды жолдарын сипаттайтын ұғым.
Топтық жұмыс – студенттердің шағын топтарда бірлесіп тапсырма орындауы. Бұл әдіс ынтымақтастықты, жауапкершілікті және коммуникациялық дағдыларды дамытады.
Қоғам туралы білім – отбасы, мектеп, еңбек, мәдениет, құқық, адамгершілік, тарихи тұлғалар мен оқиғалар туралы бастапқы ұғымдар.
Формативті бағалау – оқу барысындағы ілгерілеуді бақылау, кері байланыс беру және оқытуды түзетуге бағытталған бағалау түрі.
Цифрлық сауаттылық – ақпараттық технологияларды тиімді қолдану қабілеті, цифрлық ресурстармен жұмыс істеу дағдысы.
Электронды ресурстар – цифрлық форматтағы оқу материалдары мен платформалар: онлайн курстар, білім беру сайттары, интерактивті тапсырмалар, білім беру қосымшалары.
Экологиялық тәрбие – табиғатқа ұқыпты қарау, қоршаған ортаны қорғау, экологиялық қауіпсіздік ережелерін сақтау дағдыларын қалыптастыруға бағытталған білім беру компоненті.